Ağrı'nın Doğubayazıt ilçesinde, uzaktan bakıldığında toprağın üzerine bırakılmış dev bir gemiyi andıran sıra dışı bir oluşum var. İlk kez görenlerin bir süre durup baktığı, fotoğraflarda bile biçimi kolayca seçilebilen bu yer yıllardır aynı soruyla anılıyor: Karşımızdaki gerçekten Nuh'un Gemisi'nden kalan bir iz olabilir mi?

Kesin olarak bilinen şey başka. Burası Nuh'un Gemisi İzi adıyla tanınan, koruma altındaki doğal bir oluşum. Gemi olduğu ise bilimsel olarak kanıtlanmış değil.

Tam da bu belirsizlik alanı sıradan bir gezi noktasından ayırıyor. Hikaye 1959'a uzanıyor, bilimsel araştırmalar yıllar boyunca farklı dönemlerde devam ediyor ve tartışma bugün de kapanmış değil. Üstelik Nuh'un Gemisi İzi, Ağrı için hazırlanan yeni turizm planlarında da Doğubayazıt'ın temel ziyaret noktalarından biri olarak değerlendiriliyor.

Nuh'un Gemisi İzi nerede?

Oluşum, Ağrı'nın Doğubayazıt ilçesine bağlı Üzengili Köyü yakınında, Telçeker ile Üzengili köyleri arasındaki yamaçlarda bulunuyor. Ağrı Dağı'nın üzerinde değil. Bu ayrıntı önemli çünkü internetteki bazı anlatımlar Nuh'un Gemisi İzi ile Ağrı Dağı'nı aynı noktadaymış gibi gösterebiliyor.

Alan, Ağrı Dağı'nın güney karşısında ve Doğubayazıt-Gürbulak güzergahının güneyinde kalıyor. Türkiye-İran transit yolundan ayrıldıktan sonra oluşuma yaklaşık 3,5 kilometrelik bir mesafe bulunuyor.

Kültür envanterindeki kayıtlarda Üzengili Köyü'nün Doğubayazıt'a yaklaşık 25 kilometre uzaklıkta olduğu belirtiliyor. Buraya gitmek isteyenler için en pratik seçenek özel araç. Doğubayazıt'tan Gürbulak yönüne ilerleyip Üzengili tarafına ayrılan güzergah kullanılıyor.

Fakat burası yalnızca navigasyonda bir konum açıp gidilecek yerlerden değil. Oluşumu anlamak için hikayesini bilmek, gördüğünüz manzarayı tamamen değiştiriyor.

Her şey bir hava fotoğrafıyla başladı

Nuh'un Gemisi İzi'nin geniş kitlelerce tanınmasının başlangıcı 1959 yılına dayanıyor.

Doğu Anadolu'nun havadan çekilmiş fotoğrafları incelenirken gemiye benzeyen dikkat çekici bir şekil fark edildi. Oluşumu fark eden isim harita subayı İhsan Durupınar'dı. Daha sonra alan onun soyadıyla da anılmaya başladı ve uluslararası yayınlarda "Durupınar oluşumu" ya da "Durupınar sahası" adı yaygınlaştı.

Asıl merak bundan sonra başladı.

Çünkü yukarıdan bakıldığında görülen şeklin iki yanı belirginleşiyor, uzun gövdesi ve uç bölümleri bir geminin dış hatlarını hatırlatıyordu. Üstelik bulunduğu coğrafya zaten yüzyıllardır Nuh Tufanı anlatılarıyla ilişkilendirilen Ağrı Dağı'nın hemen karşısındaydı.

Böyle olunca bölge yalnız Türkiye'den değil, dünyanın farklı ülkelerinden araştırmacıların ilgisini çekti. 1980'li yıllarda çalışmalar yoğunlaştı. Amerikalı araştırmacılar bölgeye geldi, Türk bilim insanları ve çeşitli kurumlar da oluşumu jeolojik açıdan inceledi.

Tartışmanın üzerinden onlarca yıl geçti. Soru ise hâlâ aynı.

Gerçekten gemi mi?

Bugün Nuh'un Gemisi bulundu demek bilimsel açıdan doğru değil.

Sahada bulunan oluşumun gerçekten insan eliyle yapılmış bir gemiye ait olduğunun kabul edilmiş, kesin bir arkeolojik kanıtı bulunmuyor. Jeolojik açıklamalar, şeklin bölgedeki doğal süreçler, kaya yapısı, erozyon ve heyelan hareketleri sonucunda ortaya çıkmış olabileceği üzerinde duruyor.

Buna karşılık alanın gemiye benzeyen biçimi, ölçüleri ve geçmiş yıllarda yapılan bazı jeofizik incelemelerde ortaya çıkan farklılıklar nedeniyle araştırmalar tamamen sona ermiş de değil.

Son yıllarda Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi ile İstanbul Teknik Üniversitesinden akademisyenlerin de dahil olduğu çalışmalarla bölge yeniden incelenmeye başladı. Çevreden alınan toprak ve kaya örnekleri, jeofizik yöntemler ve sahadaki insan faaliyetlerinin geçmişi araştırılıyor.

Burada iki farklı konuyu birbirine karıştırmamak gerekiyor. Çevrede eski dönemlere ait insan faaliyetlerinin tespit edilmesi başka bir şey, oluşumun Nuh'un Gemisi olduğunun kanıtlanması başka bir şey.

Bugüne kadar ikinci iddiayı kesinleştiren bilimsel bir sonuç açıklanmış değil.

Zaten alanı ilginç yapan taraf biraz da bu. Karşınızda uydurma bir internet hikayesi yok; gerçekten var olan, onlarca yıldır incelenen ve biçimi tartışmayı sürekli canlı tutan büyük bir jeolojik oluşum duruyor.

Gemiye neden bu kadar çok benziyor?

Nuh'un Gemisi İzi'ni fotoğraflarda ilk kez görenlerin ilgisini çeken en belirgin ayrıntı dış hatları.

Resmi kayıtlarda oluşum için yaklaşık 165 metre uzunluk, 50 metre genişlik ve 13 metreye ulaşan ölçüler aktarılıyor. Uzun ve oval gövde, bir ucun daha dar görünmesi ve iki yanındaki belirgin sınırlar yukarıdan bakıldığında gemi algısını güçlendiriyor.

Yerden ve yanlış açıdan bakıldığında şekli anlamak daha zor olabiliyor. Alanın yukarıdan ya da seyir noktasından görülmesi bu yüzden çok daha etkileyici.

Araziyi çevresinden ayıran fiziksel yapı da geçmişte yapılan incelemelerin konularından biri olmuş. Bazı araştırmacılar bu farklılıkları gemi iddiasıyla ilişkilendirirken, jeologlar aynı bulguların doğal kaya ve toprak süreçleriyle açıklanabileceğini savunuyor.

Kısacası şekil gerçek. Gemiye benzerliği de gözle görülebiliyor. Tartışmalı olan, bu şeklin nasıl oluştuğu ve Nuh Tufanı anlatısıyla gerçekten bağlantılı olup olmadığı.

1987'de koruma altına alındı

Alan yalnızca söylentiler nedeniyle ziyaret edilen kontrolsüz bir arazi parçası değil.

17 Eylül 1987 tarihinde alınan kararla korunması gereken kültür ve tabiat varlığı niteliğinde değerlendirilerek koruma altına alındı. Nuh'un Gemisi İzi bugün doğal sit ve açık hava alanı niteliğiyle Ağrı'nın turizm envanterinde bulunuyor.

Bu ayrım önemli.

Bir yerin koruma altında olması, onun Nuh'un Gemisi olduğunun resmi olarak kabul edildiği anlamına gelmiyor. Korunan şey aynı zamanda oluşumun kendine özgü jeolojik yapısı, kültürel hikayesi ve taşıdığı turizm değeri.

Ağrı'nın güncel turizm planında da burası kenarda kalmış bir nokta değil. Ahmed-i Hani Türbesi, Eski Bayezid Camii ve bölgedeki diğer tarihi alanlarla birlikte Doğubayazıt'ın ziyaretçi hareketinin önemli parçalarından biri olarak ele alınıyor.

Nuh'un Gemisi İzi'ne gidince ne göreceksiniz?

Buraya büyük bir müze kompleksi, kazıyla ortaya çıkarılmış ahşap gemi parçaları veya kapalı bir arkeolojik alan beklentisiyle gitmemek gerekiyor.

Göreceğiniz şey arazinin içinde duran dev bir siluet.

Ve aslında etkileyici tarafı da bu.

Bir yanda açık arazi, diğer tarafta Ağrı Dağı'nın bölgeye hakim görüntüsü, önünüzde ise onlarca yıldır insanların "Bu nasıl oluştu?" diye sorduğu gemi biçimli yapı bulunuyor. Hikayeyi bilmeden bakıldığında ilginç bir arazi şekli olarak görülebilir. 1959'dan bugüne yaşananları öğrendikten sonra aynı manzara çok daha farklı okunuyor.

Fotoğraf çekmek isteyenler için geniş açı daha anlamlı. Oluşumun tamamını aynı karede gösterebilmek, ayrıntıya fazla yaklaşmaktan daha iyi sonuç verebilir.

Hava koşullarını da hesaba katmak gerekir. Doğubayazıt ve çevresinde yüksek rakımın etkisi belirgin. Yaz döneminde dahi rüzgarla karşılaşmak mümkün; kış ve geçiş aylarında ise yol ve arazi şartları seyahatin planını doğrudan değiştirebilir.

Doğubayazıt'ta aynı gün nereler gezilebilir?

Nuh'un Gemisi İzi için ayrı bir gün ayırmak şart değil. Doğru rota kurulursa Doğubayazıt gezilecek yerler arasında birbirinden oldukça farklı birkaç nokta aynı gün içinde görülebilir.

İshak Paşa Sarayı bu listenin başında geliyor. Sarayın hemen çevresinde Ahmed-i Hani Türbesi, Eski Bayezid Camii ve Doğubayazıt Kalesi'nin bulunduğu tarihi bölge var. Birbirine yakın bu alanları tek rota halinde gezmek daha mantıklı.

Nuh'un Gemisi yönünde ise Buz Mağarası rotaya eklenebilir. Zaman, araç ve yol şartları uygunsa İran sınırına yakın noktadaki Meteor Çukuru da Doğubayazıt'ın doğusundaki gezi planına dahil edilebilir.

Burada küçük bir tercih yapmak gerekiyor. Her noktayı aynı güne sıkıştırmak mümkün görünse bile İshak Paşa Sarayı gibi yerleri aceleyle gezmek iyi bir fikir değil. Nuh'un Gemisi İzi de yalnız fotoğraf çekip birkaç dakika içinde ayrılınca hikayesinin büyük bölümünü kaybediyor.

Doğubayazıt'a bir gün ayıranlar daha seçici, iki gün ayırabilenler ise çok daha rahat bir rota oluşturabilir.

Ağrı'da görülmesi gereken en sıra dışı yerlerden biri

Ağrı'da gezilecek yerler denildiğinde İshak Paşa Sarayı ve Ağrı Dağı doğal olarak ilk akla gelen iki isim. Nuh'un Gemisi İzi biraz farklı bir yerde duruyor.

Çünkü onu görmek için yalnızca tarih meraklısı olmak gerekmiyor.

Jeolojiyle ilgilenen biri doğal oluşum tarafına bakıyor. İnanç turizmi amacıyla gelen ziyaretçi Nuh Tufanı anlatısının izini arıyor. Fotoğrafçı biçime ve coğrafyaya odaklanıyor. Merak eden biri ise yalnızca kendi gözleriyle görmek istiyor.

Belki de burayı yıllardır gündemde tutan şey tam olarak bu.

1959 yılında bir hava fotoğrafında fark edilen siluet, aradan geçen 67 yıla rağmen tek bir cümleyle açıklanıp rafa kaldırılmış değil. Araştırmalar değişiyor, yöntemler gelişiyor, yeni değerlendirmeler yapılıyor. Fakat ziyaretçi bugün o yamaca baktığında, yıllar önce ilk fotoğrafı gören insanların sorduğu soruyla baş başa kalıyor.

Bu bir geminin izi mi, yoksa doğanın ortaya çıkardığı olağanüstü bir benzerlik mi?

Şimdilik bilimsel olarak söylenebilecek en doğru cevap şu: İkinci ihtimali destekleyen güçlü jeolojik açıklamalar bulunuyor, ilk ihtimal ise kanıtlanmış değil.

Ama Doğubayazıt'taki o dev siluet orada durmaya devam ediyor.

Özet

Nuh'un Gemisi İzi, Ağrı'nın Doğubayazıt ilçesinde Üzengili Köyü yakınlarında bulunan gemi biçimli doğal bir oluşum. 1959 yılında hava fotoğraflarında fark edilmesinden sonra dünya çapında ilgi gördü ve 1987 yılında koruma altına alındı. Oluşumun Nuh'un Gemisi olduğu bilimsel olarak kanıtlanmış değil; buna rağmen saha üzerindeki araştırmalar ve bilimsel tartışmalar devam ediyor. Doğubayazıt merkezine yaklaşık 25 kilometre uzaklıktaki bölge, İshak Paşa Sarayı ve çevredeki diğer tarihi-doğal noktalarla birlikte güçlü bir gezi rotasına dönüştürülebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Nuh'un Gemisi gerçekten Doğubayazıt'ta mı?

Doğubayazıt'ta Nuh'un Gemisi olduğu ileri sürülen gemi biçimli bir oluşum bulunuyor. Ancak bunun gerçek bir gemi kalıntısı olduğu bilimsel olarak kanıtlanmış değil. Resmi kayıtlarda alan doğal oluşum ve korunan bir turizm değeri olarak ele alınıyor.

Nuh'un Gemisi İzi Ağrı Dağı'nın üzerinde mi?

Hayır. Alan Ağrı Dağı'nın zirvesinde veya doğrudan dağın üzerinde bulunmuyor. Ağrı Dağı'nın güney karşısında, Telçeker ile Üzengili köyleri arasındaki yamaçta yer alıyor.

Nuh'un Gemisi İzi Doğubayazıt'a kaç kilometre?

Kültür envanterinde alanın bulunduğu Üzengili Köyü çevresi Doğubayazıt'a yaklaşık 25 kilometre mesafede gösteriliyor. Türkiye-İran transit yolundan oluşuma doğru ayrılan bölüm ise yaklaşık 3,5 kilometre.

Nuh'un Gemisi İzi ne zaman bulundu?

Oluşum 1959 yılında Doğu Anadolu'ya ait hava fotoğrafları incelenirken fark edildi. Bu tarihten sonra bölge hem Türkiye'den hem de yurt dışından araştırmacıların ilgisini çekmeye başladı.

Nuh'un Gemisi İzi koruma altında mı?

Evet. Alan 17 Eylül 1987 tarihli kararla korunması gereken kültür ve tabiat varlığı niteliğinde değerlendirilerek koruma altına alındı.

Nuh'un Gemisi İzi ile İshak Paşa Sarayı aynı gün gezilir mi?

Özel araçla planlama yapıldığında iki nokta aynı günlük Doğubayazıt rotasına eklenebilir. Ahmed-i Hani Türbesi, Eski Bayezid Camii ve Doğubayazıt Kalesi de İshak Paşa Sarayı çevresindeki geziye dahil edilebilir.

Kaynaklar

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
Ağrı İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü
Türkiye Kültür Portalı
Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi
İstanbul Teknik Üniversitesi

#Ağrı #Doğubayazıt #NuhunGemisi