Doğubayazıt Urartu Kalesi

Doğubayazıt'ta İshak Paşa Sarayına gidenlerin hemen hepsi saraya odaklanıyor. Normal, çünkü ilçenin en bilinen tarihi yapısı orası. Fakat Eski Bayazıt tarafına çıktığınızda saraydan çok daha eski dönemlere uzanan izlerde var.

Doğubayazıt Urartu Kalesi bunlardan biri.

Kale Eski Bayazıt yerleşiminin kuzeydoğusunda, Belleburç olarak bilinen yerde sarp kayalıkların üzerine kurulmuş. Bugün gördüğümüz yapının tamamını Urartular yaptı demek doğru değil. Kalenin ilk yapımının Urartu dönemine kadar uzandığı düşünülüyor, daha sonraki dönemlerde ise kullanılmış ve çeşitli onarımlar görmüş.

Zaten kaleye biraz bu gözle bakmak gerekiyor. Tek bir dönemin yapısı değil, farklı zamanların izlerini taşıyan eski bir savunma noktası.

Urartuların burada olduğunu nereden biliyoruz?

Doğubayazıt ve Eski Bayazıt çevresinde Urartu dönemine ait kaya mezarları bulunuyor. Kaledeki kaya mezarıda buranın geçmişinin Urartulara kadar uzandığını gösteren en güçlü izlerden biri.

Urartular MÖ 9. yüzyılda Van Gölü çevresinde güçlü bir devlet kurmuş ve Doğu Anadolu'nun geniş bölümünde hakimiyet sağlamıştı. Doğubayazıt çevreside uzun süre bu hakimiyet alanının içinde kaldı.

Kalenin bulunduğu yere baktığınızda neden böyle bir noktanın seçildiğini anlamak zor değil.

Sarp bir kayalığın üzerindesiniz. Çevreyi görebiliyorsunuz ve aşağıdan ulaşmak kolay değil. Kayalıkların kendisi zaten doğal bir savunma sağlıyor. Eksik kalan bölümlerde ise taş duvarlardan yararlanılmış.

Bugün bütün surları ayakta duran büyük bir kale beklemeyin. Yapının önemli bölümü zaman içerisinde tahrip olmuş.

Kayaların içine yapılmış mezar var

Kalenin en ilginç bölümlerinden biri Urartu dönemine tarihlenen kaya mezarı.

Bu mezar kayalığın içine oyulmuş ve iki katlı yapılmış. Her katta bir oda bulunuyor. Yerden yaklaşık 8 metre yüksekte olduğu için ulaşılmasıda oldukça güç.

Kaya mezarının çevresindeki kabartmalar ayrıca dikkat çekiyor. Yapılan yüzey araştırmalarında mezarın iki tarafında tanrı veya kral figürü olabileceği değerlendirilen kabartmalardan söz ediliyor.

Böyle bir ayrıntıyı bilmeden kaleye bakınca sadece kayalık ve eski duvarlar görebilirsiniz. Hikayesini öğrendiğinizde aynı yere biraz daha farklı bakıyorsunuz.

Kale Urartularla kalmamış

Doğubayazıt Kalesinin geçmişini sadece Urartu döneminde bırakmak yanlış olur.

Eski Bayazıt yüzyıllar boyunca farklı devletlerin hakimiyetine girdi. Kale de bulunduğu konum nedeniyle kullanılmaya devam etti. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde onarımlar gördüğüne ilişkin bilgiler bulunuyor.

Osmanlı döneminde Bayazıt önemli bir sancak merkeziydi. Kale ve çevresindeki eski şehirde bu yapının bir parçasıydı.

Sonraki savaşlar ise kaleyi epey yıprattı.

1828, 1855 ve 1877-1878 Osmanlı-Rus savaşlarında kale zarar gördü. Birinci Dünya Savaşı döneminde yaşanan olaylarda da tahribat devam etti. 19. yüzyılda bölgeye gelen yabancı seyyahların çizimlerinde surların ve iç kalenin çok daha sağlam olduğu görülebiliyor.

Bugün karşılaştığımız görüntüyle o dönem arasında bu yüzden ciddi fark var.

İshak Paşa Sarayına gidiyorsanız burayı atlamayın

Doğubayazıt'ta güzel olan şeylerden biride birbirinden farklı dönemlere ait yapıların aynı bölgede toplanması.

İshak Paşa Sarayı başka bir dönemi anlatıyor. Eski Bayazıt Camii başka bir dönemi. Biraz ilerideki kale ve Urartu kaya mezarı ise sizi çok daha eskiye götürüyor.

Bu nedenle kaleyi tek başına düşünüp özel bir gezi programı hazırlamak yerine Eski Bayazıt gezisinin içine eklemek daha mantıklı.

Ama arazi konusunda dikkatli olmak lazım.

Kalenin sarp kayalıklar üzerinde olduğunu unutmamak gerekiyor. Her bölümü rahatça yürünebilecek düzenlenmiş bir turistik alan gibi düşünmeyin. Özellikle kayalık bölümlerde gereksiz risk almaya hiç gerek yok.

Uzaktan göreceğiniz bazı noktalar varsa bırakın uzaktan kalsın.

Manzarasıda güzel

Kalenin yüksek bir noktada olması geçmişte savunma için avantajdı, bugün ise Doğubayazıt çevresini yukarıdan görmenizi sağlıyor.

Fakat buraya sadece manzara için çıkılan bir seyir tepesi gözüyle bakmak eksik olur.

Aşağıda eski yerleşim, çevrede sarp kayalıklar ve yakınında İshak Paşa Sarayı var. Birkaç farklı dönemin izini aynı çevrede görebiliyorsunuz.

Doğubayazıt'ın tarihini güzel yapan taraflardan biri zaten bu.

Bir yere bakıyorsunuz Osmanlı dönemine gidiyorsunuz, biraz ötesinde Urartuların bıraktığı kaya mezarı karşınıza çıkıyor.

Sık Sorulan Sorular

Doğubayazıt Urartu Kalesini kim yaptı?

Kalenin kesin yapım tarihi ve ilk yaptıranı bilinmiyor. Yapının ilk döneminin Urartulara kadar uzandığı düşünülüyor. Daha sonraki dönemlerde kale kullanılmaya devam etmiş ve çeşitli onarımlar görmüş.

Urartu Kalesi kaç yıllık?

Kesin yapım tarihi bilinmediği için “tam olarak 2800 yıllık” şeklinde bir tarih vermek doğru olmaz. Ancak kalede Urartu dönemine tarihlenen kaya mezarının bulunması geçmişinin oldukça eskiye uzandığını gösteriyor.

Kalenin içinde Urartu mezarı var mı?

Evet. Kalede Urartu dönemine tarihlenen iki katlı bir kaya mezarı bulunuyor. Mezar kayalığın içine oyulmuş ve ulaşılması oldukça güç bir noktada.

Doğubayazıt Urartu Kalesi nerede?

Kale Doğubayazıt'taki Eski Bayazıt yerleşiminin kuzeydoğusunda, Belleburç olarak bilinen bölgede bulunuyor.

İshak Paşa Sarayına yakın mı?

Evet. Kale ve İshak Paşa Sarayı Eski Bayazıt çevresindeki tarihi alan içerisinde birbirine yakın konumda. Doğubayazıt'ta tarihi yerleri geziyorsanız ikisini aynı gezi içerisinde görmek daha mantıklı.

Özet

Doğubayazıt Urartu Kalesine baktığınızda bugün çok büyük bölümü ayakta duran gösterişli bir kale görmeyeceksiniz. Zaman kaleye epey zarar vermiş.

Ama kayaların içine oyulan Urartu mezarı hala orada.

Üstelik kale sadece Urartulardan kalan bir iz olarak kalmamış. Farklı dönemlerde kullanılmış, onarılmış, savaşlar görmüş ve Eski Bayazıt'ın değişimine şahit olmuş.

İshak Paşa Sarayına kadar gelmişseniz biraz daha çevreye bakın. Doğubayazıt'ın tarihi saraydan başlamıyor.

Urartu Kalesi bunu hatırlatan yerlerden biri.

#UrartuKalesi #Doğubayazıt #Ağrı