Meya Mağaraları

Meya Mağaraları denilince ilk defa duyan biri yerin altına uzanan büyük bir mağara düşünebilir. Sarkıtlar, dikitler, dar geçitler...

Meya öyle bir yer değil.

Diyadin'e bağlı Günbuldu Köyündeki bu alan, kayaların içine oyulmuş eski yaşam yerlerinden oluşuyor. Odalar, mezarlar ve farklı amaçlarla kullanılmış bölümler kayalığın içine açılmış. Bu yüzden Meya'yı sadece mağara diye anlatınca asıl hikayesi biraz kayboluyor.

Burası eski bir kaya yerleşimi.

Günbuldu Köyü Diyadin ilçe merkezine yaklaşık 12 kilometre uzaklıkta. Meya'daki tarihi alan ise köyün yaklaşık 400 metre ilerisinde bulunuyor.

Bugün her bölümü sağlam şekilde duran büyük bir antik kent beklemeyin. Zaman içerisinde çok fazla zarar görmüş. Yine de kayalığın karşısına geçtiğinizde insan eliyle açılmış bölümleri görmek mümkün.

İnsanlar kayaların içinde yaşamış

Meya'nın ilk dikkat çeken tarafı kayalıkların içine açılan odalar.

Bunların hepsi doğal mağara değil. İnsanlar kayaları oyarak kendilerine barınabilecekleri yerler oluşturmuş. Mezar odaları ve ibadet için kullanıldığı düşünülen bölümlerde var.

Böyle bir yere bakınca insanın aklına ister istemez aynı soru geliyor.

Neden kayaların içine yerleşmişler?

Bulunduğu araziyi görünce bunun cevabının en azından bir bölümünü anlamak mümkün. Sarp kayalıklar dışarıdan ulaşmayı zorlaştırıyor. İnsanların yaşadığı dönem düşünüldüğünde böyle korunaklı bir alanın tercih edilmesi çok şaşırtıcı değil.

Ama Meya'nın bütün geçmişini tek bir döneme bağlamak doğru olmaz.

Resmi kayıtlarda alanın Urartu yerleşmesi özelliği gösterdiği belirtiliyor. Buradaki kaya mezarlarının benzerlerine Urartuların hakim olduğu başka bölgelerde de rastlanıyor.

Bu, Meya'nın Urartu geçmişi açısından önemli.

Fakat buradan yola çıkıp kayadaki gördüğümüz her oyuğu Urartular yaptı diyemeyiz.

Bir yerde haç, başka yerde mihrap

Meya'nın bence daha ilginç taraflarından biri burada başlıyor.

Yerleşimde farklı dönemlerden kalan izler var. Kayalara oyulan bölümlerde mezarlar ve yaşam alanlarının yanında ibadet amacıyla kullanılan yerlerde bulunuyor.

Günümüze kadar ulaşan kalıntılar arasında üzerinde haç bulunan taşlardan ve mihraptan söz ediliyor.

Bu iki ayrıntı bile Meya'nın tek bir dönemde kullanılıp terk edilmediğini anlamaya yetiyor.

Birileri burada yaşamış. Zaman geçmiş, başka insanlar gelmiş. Onlarda aynı kayaları kullanmış ve kendi izlerini bırakmış.

Bugün o insanların günlük hayatının tamamını bilmemiz mümkün değil. Ama kayaya açılmış bir odanın önünde durduğunuzda oranın bir zamanlar gerçekten insanların hayatının parçası olduğunu düşünmek bile Meya'ya bakışı değiştiriyor.

Buradan iki koç heykeli çıkarılmış

Meya Yerleşiminde bulunan eserler arasında iki koç heykeli de var.

Resmi kayıtlarda bu heykellerin Ağrı il merkezine götürüldüğü belirtiliyor.

Alanın tamamı günümüze sağlam ulaşamamış. Kaçak kazılar ve define arayanların verdiği zarar Meya'da ciddi tahribata neden olmuş.

Bazı mezarlar açılmış, tarihi alanın çeşitli bölümleri bozulmuş. Eski kayıtlarda seramik parçalarının ve kemiklerin çevreye dağıldığından bile söz ediliyor.

Burası birazda bu nedenle dikkatli gezilmeli.

Yerde gördüğünüz eski bir taşı alıp başka yere koymak veya kayaların üzerindeki şekillere müdahale etmek küçük bir şey gibi gelebilir. Tarihi bir alanda ise o taşın bulunduğu yer bile araştırmacı için bilgi olabilir.

Olduğu yerde bırakmak en doğrusu.

Meya'da sarkıt ve dikit aramayın

Eski internet içeriklerinde Meya Mağaraları hakkında çok fazla yanlış bilgi dolaşıyor.

Burası milyonlarca yıl boyunca yer altı sularının oluşturduğu, içerisinde dev sarkıt ve dikitlerin bulunduğu klasik bir mağara sistemi gibi anlatılmış.

Hatta yer altı nehirlerinden ve göletlerden söz eden içeriklere bile rastlanıyor.

Meya'nın bilinen özelliği bu değil.

Burada görülmesi gereken şey insanların kayaların içine yaptığı eski yaşam alanları.

Dolayısıyla Meya'ya giderken beklentiyi doğru kurmak lazım. Kapısından girip kilometrelerce yer altında ilerleyeceğiniz turistik bir mağara gezisine çıkmıyorsunuz.

Kayaların içine kurulmuş eski bir yerleşimi görmeye gidiyorsunuz.

Bence böylesi zaten daha ilginç.

Diyadin'e geldiyseniz farklı bir rota

Diyadin denildiğinde ilk akla gelen yerlerden biri kaplıcalar. İlçede kanyon ve Kudret Köprüsü gibi başka doğal alanlarda var.

Meya bunlardan tamamen farklı.

Diyadin merkezden yaklaşık 12 kilometre gidip Günbuldu Köyüne ulaştığınızda bu defa sıcak su veya kanyon değil, eski insanların kayaların içine bıraktığı izlerle karşılaşıyorsunuz.

Arazi doğal olduğu için giderken buna göre hazırlanmakta iyi olur. Özellikle yüksek kayalıklara çıkmaya çalışırken dikkat etmek gerekiyor. Her oyuğun içine girmek veya daha iyi fotoğraf çekmek için kayalıkların kenarına kadar yaklaşmak şart değil.

Bazı yerleri aşağıdan görmek yeterli.

Meya zaten uzaktan baktığınızda bile kendisini belli ediyor.

Sık Sorulan Sorular

Meya Mağaraları nerede?

Meya Mağaraları Ağrı'nın Diyadin ilçesine bağlı Günbuldu Köyünde bulunuyor. Köy Diyadin ilçe merkezine yaklaşık 12 kilometre uzaklıkta. Tarihi kaya yerleşimi ise köyden yaklaşık 400 metre ileride.

Meya Mağaraları doğal mı?

Meya tamamen doğal yollarla meydana gelmiş klasik bir mağara sistemi değil. Alandaki kayaların içerisine insanlar tarafından odalar, mezarlar ve farklı kullanım alanları oyulmuş.

Meya Mağaraları Urartulara mı ait?

Meya'nın Urartu yerleşmesi özelliği gösterdiği ve buradaki kaya mezarlarının Urartu bölgelerindeki örneklerle benzerlik taşıdığı belirtiliyor. Ancak yerleşimde farklı dönemlerin izleri bulunduğu için Meya'daki her yapıyı yalnızca Urartulara bağlamak doğru olmaz.

Meya Mağaralarında sarkıt ve dikit var mı?

Meya'nın temel özelliği sarkıt ve dikitlerden oluşan bir yer altı mağarası olması değil. Eski içeriklerde bu yönde bilgiler bulunsa da burası kayalara oyulmuş tarihi bir yerleşim alanı.

Meya'da neler görülebilir?

Kayalara oyulmuş yaşam alanları, mezar odaları ve ibadet amacıyla kullanılmış bölümler bulunuyor. Alanda farklı dönemlerden kalan mihrap, haçlı taşlar ve mezarlar gibi izlerden de söz ediliyor.

Meya Mağaraları zarar görmüş mü?

Evet. Yerleşim zaman içerisinde doğal nedenlerin yanında kaçak kazılar ve define aramaları nedeniyle de zarar görmüş. Bu yüzden günümüze bütünlüğünü koruyarak ulaşmış bir kaya yerleşimi beklememek gerekiyor.

Özet

Meya Mağaralarını ilginç yapan yerin altında ne kadar derine indiği değil, insanların kayaların içine nasıl bir yaşam alanı kurduğu.

Odalar açılmış, mezarlar yapılmış. Sonra başka dönemler gelmiş ve aynı kayalarda yeni izler bırakılmış.

Bugün Meya'nın tamamı sağlam değil. Bazı bölümleri zarar görmüş, bazı izler ise hala kayaların üzerinde.

Diyadin'e gittiğinizde kaplıcalardan biraz uzaklaşıp Günbuldu Köyüne doğru giderseniz bambaşka bir Diyadin göreceksiniz.

Meya'nın hikayesi yerin altında değil, kayaların içinde.

#MeyaMağaraları #Diyadin #Ağrı